Praca na czarno to zjawisko szczególnie popularne w Polsce w latach dziewięćdziesiątych i na początku XXI wieku. To właśnie wtedy w kraju było zdecydowanie najwyższe bezrobocie, a osoby pozostające bez pracy decydowały się na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Obecnie praca na czarno nie jest już tak częstym zjawiskiem, jednak wciąż występuje.

Na czym polega praca na czarno?

Praca na czarno to zatrudnienie w nielegalnej formie, czyli sytuacja, w której:

  • pracownik jest zatrudniony w firmie, ale nie otrzymał umowy pisemnej ani żadnego potwierdzenia;
  • pracodawca nie zgłosił takiego pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego, emerytalnego, chorobowego, a tym samym nie przesłał jego danych do ZUS-u.

 

Należy zaznaczyć, że w niektórych przypadkach pracownik nie zdaje sobie sprawy z tego, że pracuje na czarno. Może się tak zdarzyć w sytuacji, gdy pracodawca przez jakiś czas obiecuje mu umowę, twierdząc, że księgowość nie zdążyła jeszcze jej przygotować. Najczęściej jednocześnie pracodawca wypłaca podwładnemu wynagrodzenie, ale w gotówce, a nie jako przelew na konto. Warto dodać, że pracę na czarno bardzo często wykonują cudzoziemcy, którzy nie mają pozwolenia na pracę i sami decydują się na taką formę nielegalnego zatrudnienia.

Konsekwencje pracy na czarno dla pracownika

Praca na czarno niesie ze sobą wiele konsekwencji, nie tylko dla pracodawcy. Do najważniejszych skutków pracy na czarno dla pracownika można zaliczyć:

  • brak umowy (o pracę, zlecenie) na papierze sprawia, że pracownik nie ma pewności, czy wynagrodzenie zostanie mu wypłacone;
  • brak ubezpieczenia zdrowotnego – to szczególnie niekorzystne w sytuacji, gdy pracownik chce iść do lekarza lub trafi do szpitala;
  • składki emerytalne nie są naliczane, co równa się znacznie niższej emeryturze w przyszłości;
  • brak zabezpieczenia socjalnego w sytuacji, gdy osoba zostanie zwolniona – Urząd Pracy nie wypłaci jej zasiłku dla bezrobotnych;
  • pracownik nie otrzyma odszkodowania za wypadek w miejscu pracy;
  • brak płatnych nadgodzin;
  • w sytuacji, gdy pracownik jest wpisany do rejestru dla bezrobotnych i podejmie pracę na czarno, grozi mu kara finansowa, która wynosi minimalnie 500 złotych. Jeśli jednak dana osoba nie jest wpisana do rejestru dla bezrobotnych, nie dostanie kary finansowej.

 

Należy pamiętać, że tylko legalnie spisana umowa gwarantuje wypłatę wynagrodzenia oraz wszystkie dodatkowe świadczenia i ubezpieczenia. Opłacanie składek chroni pracownika przed różnymi wydarzeniami losowymi. Jeśli nie zdawał sobie sprawy z tego, że jest zatrudniony na czarno, powinien zgłosić tę sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy. Tylko w ten sposób pracodawca zostanie ukarany.

Zjawisko wypłaty pod stołem – tak samo ryzykowne jak praca na czarno

Sytuacją podobną do pracy na czarno jest tzw. wypłata pod stołem. Zjawisko to polega na tym, że na umowie pracownik ma wpisaną najniższą krajową i taką kwotę netto otrzymuje na swoje konto bankowe. Pracodawca dodatkowo daje mu pieniądze w kopercie w formie premii lub dodatku za nadgodziny, nie rozliczając tej kwoty z Urzędem Skarbowym. Osoba zatrudniona wszystkie składki ma rozliczane od najniższej krajowej, a dodatkowe pieniądze nie wliczają się do emerytury. Jeśli to wyjdzie na jaw, pracownik zostanie ukarany, a od wypłaty pod stołem będzie musiał zapłacić podatek (nawet 75%). Właśnie dlatego tak ważne jest załatwianie wszystkiego w legalnej formie.